Lęk należy do jednych z podstawowych przeżyć jakich doznają osoby chore na schizofrenię. Formy i stopień nasilenia mogą być różne, począwszy od stanów wzmożonej czujności aż do ostrych ataków paniki włącznie.

Schizofrenia jest taką chorobą psychiczną, która wprowadza człowieka w inny, odmienny świat, inna rzeczywistość. Elementami mogącymi różnicować chorych to między innymi lęk i cierpienie. Pod wpływem lęku chory traci orientację w otoczeniu i świecie oraz w swoim systemie wartości. Ten ulega rozkojarzeniu, a formy zachowania schizofrenika stają się przypadkowe, nieprzewidywalne i impulsywne. Lęk więc ma charakter dezintegracyjny.

Na dwie fazy lęku u schizofreników zwrócił uwagę Kępiński. Pierwsza faza lęku przypada na ogól na okres dojrzewania i obejmuje stan przedchorobowy, druga na okres choroby (wybuch choroby i jej trwanie). Wyodrębnienie tych faz ma znaczenie chociażby ze względu na odmienność przeżywanych treści i sposoby reagowania. Przeżywanie lęku przedchorobowego przypada najczęściej na okres adolescencji. Adolescencja to okres rozwojowy, w którym istnieje największa szansa rozbicia nieukształtowanej struktury osobowości. Powstanie lęku dezintegracyjnego, jaki towarzyszy schizofrenii jest najbardziej charakterystyczne właśnie dla adolescencji i wczesnej młodości.

Proces dorastania jest skomplikowany ze względu na dojrzewanie fizjologiczne, intelektualne, emocjonalne oraz rozszerzenie zakresu ról społecznych. W tym okresie zmienia się także sposób reagowania na bodźce. W sferze emocjonalnej zaczyna dominować niezwykła intensywność przeżyć uczuciowych. Znana jest oscylacja między skrajnie biegunowymi nastrojami czy bezprzedmiotowość uczuć, czyli brak związku uczuć z obiektem. Uczuciami charakterystycznymi dla tego okresu są stany obrony (lęk, niechęć, niepokój, nieśmiałość i zakłopotanie) oraz stany agresji (gniew, zazdrość, nienawiść, wrogość).

Występujący lęk w okresie dojrzewania można podzielić na trzy grupy:

1. lęk przed przedmiotami materialnymi;
2. lęk związany z własna osobą (niepowodzenia szkolne, brak popularności) i związany ze zjawiskami natury ogólnej;
3. lęk przed kontaktami społecznymi, lęk przed kontaktami z ludźmi w ogóle, osobami popularnymi, autorytetami czy osobami płci przeciwnej.

Najbardziej dominującym jest lęk społeczny, który wpływa na wyobrażenia o swojej osobie, wyglądzie, zdolnościach i możliwościach. Subiektywna ocena siebie, porównywanie się do innych stymuluje samoświadomość. Nie bez znaczenia pozostaje też fakt, że społeczeństwo, szczególnie rodzina, stawia wobec adolescenta określone wymagania. Niemożność sprostania im ma wpływ na tworzenie się obrazu własnej osoby, samoocenę. To właśnie obraz siebie w znacznym stopniu decyduje o samopoczuciu i stosunku do środowiska społecznego. Kiedy samoocena i obraz siebie są negatywne, to pojawia się lęk i objawy nieprzystosowania.

 

fot. pantherstock

 

W tym okresie pojawia się lęk przed niepowodzeniem, porażką, oceną społeczną, odrzuceniem. Reakcją na lęk jest wycofanie się i bierność. Poza tym młodzi ludzie nie wierzą w swoje możliwości, szybko rezygnują z podjętych działań na skutek małych nawet niepowodzeń, z łatwością podporządkowują się innym.